Galerija RIMA

Ukoliko bismo danas, nakon više od četiri decenije umetničke prakse, pokušali da pronađemo pojmove koji najbliže određuju delo Perice Donkova, onda bi to najpre bili: duhovni smisao, simbolički jezik i prostorni doživljaj. Najpre, u radikalno profanizovanoj svakodnevici hiperpotrošačkog društva i digitalnog doba, nužno je ponoviti da Donkov uporno i isključivo polazi sa pozicije „verujućeg u postojanje, trajanje i nadmoć duhovnog nad materijalnim“. Ovo usmerenje, kao sine qua non njegove umetnosti, trasira apstraktnu formu i krovni smisao svih njegovih pojedinačnih radova, ciklusa i umetničkih projekata. Posledično, niti jedan likovni element u slikarstvu Perice Donkova nije izabran isključivo zbog svojih vizuelnih, retinalnih svojstava. Bilo da se radi o boji ili odnosima linija i ploha, o orijentaciji i formatu radova, ili taktilnom/fizičkom kvalitetu slike – svi ovi elementi odabrani su zbog svojih potencijala da govore o skrivenim vrednostima vezanim za njihov plastički lik. Selektivnim simboličkim sredstvima, preneti su iz života u sliku, delovi iskustva koji jednako postoje u profanoj i religioznoj stvarnosti, kao zajednički i krovni eksponenti duhovnog sveta čoveka. Tako, recimo, kada u svom radu naglašava vertikalnost, bilo kroz format slike ili raspored likovnih elemenata – Donkov bira jedan od najstarijih i najpotentnijih simbola uspona i uspeha, prevazilaženja i dostizanja, traganja za višim stepenima postojanja, pobede i spasa. Krajnje pročišćena i svedena vertikalna pozicija u Donkovljevom radu jednako komunicira sa religioznim čovekom, koji ju doživljava kao lestvice do spasenja duše, koliko i sa nereligioznim korporacijskim službenikom, koji u njoj prepoznaje sopstvenu ambiciju za višim profesionalnim položajem. U oba slučaja Donkovljevi radovi ostvaruju vezu sa posmatračem posredstvom jezika simbola koji je pohranjen u najdubljim slojevima psihološke strukture čoveka i očuvan kao kolektivno nasleđe iz drevnog vremena kada je odnos čoveka i sveta bio primarno sakralan. Konačno, otuda su njegove slike nereprezentacijske i čisto apstraktne – jer proizlaze iz i transponuju na posmatrača inicijalno duhovno iskustvo – iskustvo koje je još uvek na nivou stanja pre misli, osećanje sopstvenog postojanja pre njegove konkretizacije religioznim ili profanim kontekstom.

(…)

Najnoviji ciklus slika Perice Donkova već na prvi pogled ostavlja utisak jednog poznatog okruženja u kome se najpre pojavljuju, a potom i umnožavaju fragmenti nečega novog. Njegove slike, i dalje većinski na sargijama i izvedene akrilnim bojama, zadržavaju opšte karakteristike ranijih apstraktnih struktura. Monumentalne plohe podeljene su horizontalnim kontinualnim poljima, koje asocijaciju zadržavaju u sferi prostornog kretanja i obuhvatanja mesta, i vertikalama koje referišu na davnašnje uspostavljenu simboliku axis mundi kao jednog od ključnih nosilaca duhovne postavke Donkovljeve umetnosti. Mahom svetao ali prigušen kolorit, kao i duboki plavi tonovi, vratili su se u njegovo slikarstvo još u ciklusu Cinema Utopia i prekinuli dugogodišnje odsustvo boje. Međutim, ono što je novo, Donkov nagoveštava u slici Talas apstraktnog sjaja (2024), jedinoj u ciklusu koja nosi trag mimezisa – iluziju povijenog ćoška platna slike. Ta slika nam služi kao prvi značenjski putokaz ka smislu Donkovljevog novog mesta – radi se o mestu osećaja da postoji nešto skriveno, nešto „iza“, „drugo“, „dodatno“ u odnosu na našu trenutnu spoznaju. Činjenica da se ispod Donkovljevog podvrnutog platna krije nova apstraktna površina, opominje nas da se moguća otkrića i dalje nalaze u realmu duhovnog iskustva.

„Odsutni“ skriveni sadržaja pojavljuje se u formi trakastih polja, horizontalne i vertikalne orijentacije, raspoređenih svuda po površini, tako da njihovo prisustvo vidno menja poznatu apstraktnu dinamiku slike. Ovi elementi deluju kao fragmenti neke nove dimenzije koja se u procepima postojećeg i poznatog pojavljuje nalik svedenoj informaciji o nečemu još nepoznatom i neotkrivenom. Snažan utisak da se radi o drugačijem sloju, o različitoj dimenziji, u slikama Neme informacije proizveden je očiglednom fizičkom deformacijom platna – ulegnućima koja daju reljefni kvalitet površini, a koja se oblikuju na mestu „informacija“. Isti utisak u slikama naslovljenim Sekvence ili Nemi prostori stvara radijantan kolorit kojim su obojeni rasuti fragmenti, a koji, već na prvi pogled, odudara od prepoznatljive hromatske skale Donkovljevog slikarstva. Izbor da se ove partikule novog sadržaja prikažu kao anomalije u već čvrsto uspostavljenom organizmu, kao greške u zaokruženom duhovnom entitetu – leži u Donkovljevoj preokupaciji ne vrstom i karakterom informacija koje nose, već prevashodno doživljajem njihove zbunjujuće pojave koja sluti promenu.

(…)

Celovit tekst u štampanom izdanju.